WACŁAW LIPIŃSKI (1896-1949)

Czy można współtworzyć wielką historię a równocześnie ją badać i opisywać? Wacław Lipiński pokazuje, że można świetnie połączyć czyn i pióro! Urodził się 28 września 1896 roku w Łodzi. Pochodził z prostej, rzemieślniczej rodziny, związanej jednak z ruchem niepodległościowym i Polską Partią Socjalistyczną. Będąc jeszcze chłopcem, brał czynny udział w rewolucji 1905 roku, pomagając w pracy konspiracyjnej rodziców.

Jak wielu szkolnych rówieśników, przystąpił w 1912 roku do skautingu, należał także do tajnych kółek samokształceniowych. Po wybuchu I wojny światowej, zaciągnął się do Legionów Polskich. Przyjmując pseudonim “Socha”, walczył w szeregach 5. Pułku Piechoty Legionów. Z tym pułkiem przeszedł długi szlak bojowy, walcząc pod Łowczówkiem, Konarami i Kostiuchnówką. Po ponad dwóch latach pełnych trudów wojennych, w 1917 roku, otrzymał zasłużony urlop. Wyjechał do Krakowa, gdzie zdał maturę i zapisał się na Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Jagiellońskiego. W czasie pobytu w Krakowie, kiedy wobec kryzysu przysięgowego wahały się losy Legionów i sprawy polskiej u boku państw centralnych, zajął się pracą publicystyczną i konspiracyjną. Został sekretarzem Ligi Niezawisłości Polski, której celem była konsolidacja partii i organizacji niepodległościowych. Wkrótce też stał się członkiem Komendy Głównej Polskiej Organizacji Wojskowej (POW) – konspiracyjnego wojska oddanego Piłsudskiemu.

W październiku 1918 roku udał się do Lwowa. Brał udział w listopadowych walkach polsko-ukraińskich o miasto. Powrócił również do służby, w odtworzonym już w armii polskiej,  5. Pułku Piechoty Legionów.  W kwietniu 1919 roku wziął udział w zajęciu Wilna z rąk bolszewickich. Wkrótce jednak został skierowany do prac sztabowych, gdzie w pełni można było wykorzystać jego zmysł intelektualny i talent pisarski. Służył jako referent prasy i propagandy w II Oddziale Dowództwa Frontu Litewsko-Białoruskiego w Wilnie, następnie został przeniesiony do Poznania, wreszcie zaś do Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie.

Wojnę zakończył w stopniu kapitana. Ponownie został oddelegowany na studia do Krakowa, gdzie uzyskał stopień doktora praw i obronił się z historii na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. W czasie pokoju, mógł się wreszcie zająć pracą naukową i publicystyczną, pełnił też funkcję komendanta Okręgu Krakowskiego Związku Strzeleckiego. Cały czas służył w wojsku, będąc referentem oświatowym w Dowództwie Okręgu Korpusu Kraków, wykładając historię w oficerskiej szkole administracyjnej, a wreszcie pracując w Wojskowym Biurze Historycznym w Warszawie. Bogatą karierę naukową, zwieńczył w 1936 roku uzyskaniem habilitacji z najnowszej historii Polski na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie.

Spokojną pracę naukową przerwał wybuch II wojny światowej. Świeżo przeniesiony w 1939 roku na wojskową emeryturę, podpułkownik Wacław Lipiński, ponownie ubrał mundur. Służył w Biurze Propagandowym Naczelnego Dowództwa, następnie jako szef propagandy Dowództwa Obrony Warszawy. Współpracował z prezydentem Stefanem Starzyńskim, podnosząc morale ludności walczącej stolicy.

W marcu 1940 roku opuścił Polskę i udał się na Węgry. Na emigracji tworzył organizację piłsudczykowską. Publikował również teksty broniące sanacyjnych polityków i wojskowych odpowiedzialnych za wrześniową klęskę. W 1942 roku powrócił do okupowanej Warszawy, działał w piłsudczykowskim Konwencie Organizacji Niepodległościowych. Od lutego do maja 1944 roku był więziony przez Gestapo. Po wyjściu na wolność został odsunięty od prac konspiracyjnych, nie mógł więc wziąć udziału w Powstaniu Warszawskim.

Od 1946 roku działał w Komitecie Porozumiewawczym Organizacji Polski Podziemnej. Wraz z rozbiciem tej antykomunistycznej organizacji, na początku 1947 roku, został aresztowany przez bezpiekę. W pokazowym procesie skazano go na karę śmierci, którą następnie zamieniono na dożywotnie więzienie. Został zamordowany w więzieniu we Wronkach 4 kwietnia 1949 roku. W komunistycznej Polsce wszystkie jego książki były objęte zakazem cenzury i wycofane z bibliotek.