EDWARD FRANCISZEK PFEIFFER (1895-1964)

“Rzeczpospolita taka jak jej młodzieży chowanie”. Maksymę tę doskonale rozumiał i realizował Edward Franciszek Pfeiffer, żołnierz i wychowawca młodego pokolenia.

Urodził się 21 stycznia 1895 roku w zamożnej mieszczańskiej rodzinie w Łodzi.  Edukację odebrał w rodzinnym mieście. W tym czasie angażował się już w działalność patriotyczną młodzieży. Był jednym z założycieli Polskiej Organizacji Skautowej – późniejszego harcerstwa, oraz gimnazjalnej, tajnej organizacji “Samopomoc Koleżeńska”, wspierającej naukę języka polskiego i historii oraz zajmującej się kolportażem literatury zakazanej przez carską cenzurę.

W czasie I wojny światowej, w październiku 1914 roku, Edward Pfeiffer wraz z grupą łódzkich skautów, wstąpił do IV Batalionu 1. Pułku Piechoty Legionów Polskich. Następnie został przeniesiony do 5. Pułku Piechoty Legionów. Brał udział w większości walk, potyczek i przemarszów I Brygady, został również ranny. Służbę zakończył w 1917 roku w stopniu kaprala. W czasie kryzysu przysięgowego, odmówił złożenia przysięgi wierności monarchom Niemiec i Austro-Węgier. Powrócił do Łodzi, gdzie zajął się pracą w harcerstwie, zalegalizowanym wówczas przez okupacyjne władze niemieckie. Był również komendantem Okręgu Łódź Polskiego Organizacji Wojskowej (POW) – konspiracyjnego wojska wiernego Piłsudskiemu. Przygotowywał młodzież do wystąpienia przeciwko okupantowi niemieckiemu i austro-węgierskiemu, kiedy wojna zakończy się ostatecznie ich klęską.  Był jednym z głównych organizatorów akcji rozbrajania Niemców 11 listopada 1918 roku. Zorganizował również ze starszego harcerstwa Łodzi, kompanię, która zasiliła szeregi tworzącego się w Warszawie I Harcerskiego Batalionu Wojska Polskiego.

Walczył w wojnie polsko-bolszewickiej,  służąc jako podchorąży, zastępca dowódcy 2. Kompanii batalionu harcerskiego, który wszedł ostatecznie w skład 5. Pułku Piechoty Legionów. W jego szeregach, jako dowódca plutonu, kompanii a wreszcie adiutant batalionu, przeszedł długi szlak bojowy od Wilna po Kijów, uczestniczył też w bitwie warszawskiej. Na długie lata związał się szczególnie z tym pułkiem.

Po wojnie pozostał w służbie wojskowej. Często pracował wówczas z młodzieżą. Troszczył się o zdrowie fizyczne i moralne młodego pokolenia żołnierzy i harcerzy. Kierował Przysposobieniem Wojskowym w Krakowie. Ukończył również studia w Szkole Nauk Politycznych przy Uniwersytecie Jagiellońskim. Szczególnie dbał o harcerstwo, będąc delegatem ministra spraw wojskowych przy Związku Harcerstwa Polskiego. W 1935 roku został przeniesiony na stanowisko zastępcy dowódcy pułku do 54. Pułku Strzelców Kresowych w Tarnopolu.

W sierpniu 1939 roku objął dowództwo Samodzielnego Batalionu Fortecznego “Mikołów” wchodzącego w skład Armii “Kraków”. Jednostka ta skapitulowała wraz z resztką armii, po pierwszej bitwie pod Tomaszowem Lubelskim 17-20 września 1939 roku. Podpułkownik Pfeiffer uniknął jednak niewoli. Kontynuował walkę w konspiracji. W październiku 1939 roku powrócił do Łodzi, gdzie objął stanowisko zastępcy dowódcy Okręgu Służby Zwycięstwu Polski. Wkrótce jednak, wobec dużego niebezpieczeństwa jego zdekonspirowania przez Niemców, udał się do Warszawy.

Był to nieszczęśliwy czas rozrachunków pomiędzy nowym obozem politycznym rządzącym z Paryża Polską a przegraną sanacją. Usuwano ze służby oficerów piłsudczyków związanych z Legionami. Wówczas to Pfeiffer odsunął się od służby. W lutym 1940 roku rozpoczął pracę nad organizacją Grupy Wojsk Polskich “Edward” (znanej także jako Bojowa Organizacja Wschód), której zapleczem politycznym był sanacyjny Obóz Polski Walczącej. Była to organizacja kadrowa, oparta na żołnierzach dawnego 5. Pułku Piechoty Legionów, działająca od Warszawy po Wilno. Od 1942 roku oddział ten został formalnie podporządkowany Komendzie Głównej Związku Walki Zbrojnej, późniejszej Armii Krajowej. Pełne scalenie nastąpiło w 1944 roku. Wówczas to pułkownik Pfeiffer pseudonim “Radwan” objął dowództwo Obwod I Śródmieści w Warszawskim Okręgu AK. Walczył w Powstaniu Warszawskim, dowodząc Grupą Śródmieście Północ – Radwan, a następnie został dowódcą 28. Dywizji Piechoty AK im. Stefana Okrzei. Po upadku powstania dostał się do niewoli niemieckiej. Po wyzwoleniu pozostał na emigracji. Pełnił tam honorowe funkcje członka Kapituły Krzyża Orderu Wojennego Virtuti Militari, został też mianowany generałem brygady. Mieszkał w Londynie, gdzie zmarł 13 czerwca 1964 roku. Został pochowany na Cmentarzu Starym w Łodzi.